کرمان – سینما نور کرمان که با ۷۵ سال قدمت یکی از قدیمی ترین سینماهای ایران محسوب می شود همچنان در انتظار تصمیم گیری مسئولان برای احیاء است.
خبرگزاری مهر – گروه استان ها: سینما نور کرمان، نخستین سینمای مدرن استان، با قدمتی افزون بر ۷۵ سال، روزگاری قلب تپنده فرهنگی شهر بود؛ اما از سال ۱۳۸۳ تعطیل شد و با وجود وعدههای متعدد برای احیا، در پی تخریب شبانه بخشی از بنا و ثبت اضطراری، سرنوشت مرمت آن همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
سینما نور که در فاصلهای نزدیک از میدان ارگ و بازار تاریخی کرمان واقع شده، یکی از یادگارهای فرهنگی و معماری معاصر این شهر است. بنایی که روزگاری به عنوان اولین سینمای مدرن کرمان شناخته میشد و خاطرات بسیاری را در حافظه جمعی شهروندان ثبت کرده است.
ساخت و آغاز به کار؛ از سینما شهداد تا سینما نور
این سینما ابتدا با نام «سینما شهداد» فعالیت خود را آغاز کرد و پس از مدتی به «سینما نور» تغییر نام داد. ویژگی منحصربهفرد این مجموعه، داشتن دو سالن نمایش بود؛ یک سالن روباز که برای فعالیت تابستانه استفاده میشد و یک سالن سرپوشیده مانند دیگر سینماها. این ویژگی معماری، سینما نور را به یکی از متفاوتترین سینماهای کشور تبدیل کرده بود. این بنا برای سالها به عنوان یکی از قطبهای فرهنگی کرمان، میزبان فیلمهای ماندگار و رویدادهای هنری متعددی بود و در دل بافت تاریخی شهر، نقشی بیبدیل در حیات اجتماعی و فرهنگی منطقه ایفا میکرد.
۲۲ سال تعطیلی؛ از رونق تا رکود
با وجود قدمت و جایگاه فرهنگی این سینما، روند فعالیت آن در سال ۱۳۸۳ متوقف شد و این مجموعه از آن سال به بعد تعطیل و متروکه باقی ماند. این تعطیلی، زمینهساز فرسایش تدریجی بنا و فراموشی تدریجی آن شد. در تمام این سالها، سینما نور به نمادی از یک ظرفیت فرهنگی راکد تبدیل شده بود که هر از گاهی، امید احیای آن در دل اهالی فرهنگ زنده میشد. این روزها رهگذرانی که از کنار سینما می گذرند به دلیل خراب شدن نمای بنا از آن فاصله می گیرند که آجرها آن در صورت سقوط موجب بروز حادثه نشود.
وعده احیا و آغاز بازسازی؛ امیدی که دیر نپایید
سرانجام در بهمنماه ۱۴۰۰ برای نخستین بار اعلام شد که این سینما احیا می شود و این خبر به امیدی در دل فرهنگ دوستان کرمان تبدیل شد.
با این حال، عملیات بازسازی با موانع متعددی روبرو شد. پس از بررسیهای فنی مشخص شد که ساختمان به مراتب بیش از آنچه پیشبینی شده بود، فرسوده است. همچنین مشخص شد که بنا پیش از این در دو نوبت، بازسازی شده که این موضوع، کار را پیچیدهتر میکرد.
آذرماه ۱۴۰۱، اقدامات اولیهای مانند نخالهبرداری و سبکسازی سازه انجام شد، اما پروژه به مرحله فونداسیون و آرماتوربندی رسید که با مشکلات حقوقی جدیدی مواجه شد.این وقفه و مشکلات مالی، ضربهای جدی به روند احیای سینما وارد کرد و پروژهای که قرار بود در ۹ ماه به پایان برسد، به سرانجام نرسید.
ثبت اضطراری؛ گامی برای نجات، نه حل مشکل
در شرایطی که بنا همچنان بلاتکلیف و نیمهکاره رها شده بود، در شامگاه ۲۶ آذر ۱۴۰۳، بخشی از این سینما شبانه تخریب شد.
پس از این حادثه، وعدههای جدیتری برای حفظ بنا مطرح شد. در مهرماه ۱۴۰۴ مدیرکل ثبت و حریم آثار وزارت میراثفرهنگی، در سفر به کرمان اعلام کرد که پرونده سینما نور با قدمت ۷۵سال، برای ثبت در فهرست آثار ملی ارسال شده است. اما با گذشت ماهها و با وجود این وعدهها، آنچه محقق شد، صرفاً ثبت اضطراری بنا بود؛ اقدامی که صرفاً از تخریب بیشتر جلوگیری میکند، اما مشکل اساسی یعنی تعیین تکلیف نهایی مرمت و احیا را حل نمیکند.
مردم کرمان با وجد گذشت سالها از بلاتکلیفی این بنا انتظار دارند مسئولان گره از مرمت این بنا باز کنند و هر چه زودتر سینما نور کرمان به مرکزی فرهنگی و هنری تبدیل و در قطب گردشگری کرمان بار دیگر بدرخشد.
همه دستگاه ها برای رونق مجدد سینما نور همکاری کنند
عضو شورای اسلامی شهر کرمان با هشدار درباره وضعیت سینما نور، گفت: این بنای ۷۵ ساله نهتنها به یک سرمایه اجتماعی در حال از بین رفتن تبدیل شده، بلکه استحکام نامناسب آن، خطرات جانی جدی برای شهروندان ایجاد کرده است. وی از نهادهای متولی خواست برای احیای این میراث فرهنگی، اقدام ویژه و فوری انجام دهند.
منصور ایرانمنش، در گفتگو با مهر با اشاره به پیشینه احیای این سینما، اظهار داشت که در مقطعی اقداماتی برای آن انجام شده، اما بار دیگر پروژه به حال خود رها شده است.
ایرانمنش با بیان اینکه سینما نور یکی از نمادهای هویت فرهنگی و تاریخی کرمان محسوب میشود، تصریح کرد: متأسفانه این سرمایه ارزشمند اجتماعی که حدود ۷۵ سال از عمر آن میگذرد، اکنون در معرض نابودی قرار گرفته و هر روز که به تعویق میافتد، امکان بازگشت آن به چرخه فعالیت، دشوارتر میشود.
وی با اشاره به شرایط نامناسب سازهای این بنا، هشدار داد: استحکام فعلی سینما نور به حدی نامطلوب است که بیم آن میرود مبادا حوادثی جبرانناپذیر برای شهروندان و عابران در محدوده این بنا رخ دهد. از این رو، رسیدگی به وضعیت آن، دیگر یک مطالبه فرهنگی صرف نیست، بلکه به یک ضرورت ایمنی تبدیل شده است.
عضو شورای اسلامی شهر کرمان در ادامه با خطاب قرار دادن نهادهای متولی، خواست تا با هماهنگی و همافزایی، بازسازی این سینما را در دستور کار ویژه قرار دهند.
ایرانمنش تأکید کرد: درخواست ما این است که هر یک از ارگانهای مسئول، با احساس مسئولیت نسبت به این میراث تاریخی، زمینه احیا و بازگشت سینما نور به فعالیت را فراهم کنند تا این بنای خاطرهانگیز، بار دیگر به عنوان یک مرکز فرهنگی پویا، بخشی از هویت شهری کرمان را زنده نگه دارد.
این عضو شورای شهر در پایان ابراز امیدواری کرد که با عزم جدی مسئولان، شاهد خروج سینما نور از بلاتکلیفی کنونی باشیم و این سرمایهٔ اجتماعی که یادآور خاطرات نسلهای مختلف است، از خطر نابودی نجات یابد.
معاون میراث فرهنگی استان کرمان نیز با تأیید ثبت اضطراری سینما نور، اعلام کرد که مالک موظف به مرمت این بنا با حفظ کاربری فرهنگی و بر اساس ساختار اصلی آن است، اما هنوز زمان مشخصی برای آغاز عملیات احیا و بازگشت این سینمای ۷۰ ساله به چرخه فعالیت تعیین نشده است.
مهری جوادی، با اشاره به آخرین اقدامات صورتگرفته برای سینما نور، از ثبت اضطراری این بنا خبر داد و گفت: پس از دستورات صادرشده در سفر اخیر مسئولان ملی، مراحل ثبت اضطراری این اثر انجام و مراتب به مالک ابلاغ شده است.
وی در ادامه با تأکید بر لزوم حفظ اصالت بنا، افزود: هماکنون در انتظار ارائه طرح مرمت از سوی مالک هستیم. با توجه به ثبت اضطراری، بازسازی بخشهای تخریبشده باید دقیقاً منطبق با ساختار اصلی باشد و کاربری آن نیز حتماً باید ماهیت فرهنگی خود را حفظ کند.
معاون میراث فرهنگی استان همچنین خاطرنشان کرد: حتی اگر این بنا وارد پروژههای سرمایهگذاری شود، تغییر کاربری آن امکانپذیر نیست و صرفاً به عنوان یک مرکز فرهنگی احیا خواهد شد.
سینما نور در انتظار عزمی جدی برای احیا
یکی از فعالان حوزه فرهنگ و میراث فرهنگی کرمان با اشاره به بلاتکلیفی یکساله سینما نور پس از تخریب شبانه بخشی از آن، تأکید کرد که این بنا نه تنها یک سالن سینما، بلکه بخشی از هویت و خاطره جمعی مردم کرمان است و هرگونه تعلل در احیای آن، به معنای از دست دادن یک سرمایه اجتماعی ارزشمند خواهد بود.
زهرا سالاری مهمترین مانع در مسیر احیای این بنا را نبود عزم جدی و هماهنگ میان دستگاههای متولی دانست و افزود: میراث فرهنگی، شهرداری، ارشاد و سایر نهادها هرکدام به نحوی در این پرونده دخیل هستند، اما هیچیک مسئولیت نهایی را نمیپذیرند. این پراکندگی کاری باعث شده که سینما نور در هالهای از ابهام باقی بماند و وعدههای دادهشده، یکی پس از دیگری بینتیجه بماند.
ظرفیت های فرهنگی و هنری کرمان نباید خاموش شوند
این فعال فرهنگی با اشاره به موقعیت سینما نور در یکی از پرترددترین نقاط شهر و مجاورت بازار تاریخی کرمان، نسبت به خطرات جانی این بنا برای شهروندان هشدار داد و گفت: استحکام نامناسب این بنا، تهدیدی جدی برای عابران و مجاوران محسوب میشود. متأسفانه تا زمانی که حادثهای رخ ندهد، شاید توجه کافی به این خطر نشود، اما ما فعالان فرهنگی بارها هشدار دادهایم که نباید منتظر فاجعه بود.
وی در ادامه با انتقاد از اینکه ثبت اضطراری به تنهایی نمیتواند مشکل را حل کند، تصریح کرد: ثبت اضطراری گامی مثبت بود، اما کافی نیست. ما نیازمند یک برنامه عملیاتی مشخص با زمانبندی معین هستیم. سینما نور باید با حفظ کاربری فرهنگی و بر اساس ساختار اصلی خود مرمت شود تا دوباره به چرخه فعالیت بازگردد. این یک مطالبه عمومی است و مردم کرمان چشمانتظار اقدام عملی مسئولان هستند.
این فعال فرهنگی با قدردانی از تلاشهای صورتگرفته برای نجات سینما نور، تأکید کرد: وقت آن رسیده که از شعار عبور کنیم و به عمل برسیم. سینما نور میراثی برای همه کرمانیهاست و نباید اجازه دهیم این سرمایه ارزشمند در اثر بیتوجهی از بین برود. امیدوارم مسئولان با عزمی جدی، هرچه سریعتر زمینه احیای این بنای خاطرهانگیز را فراهم کنند.
سینما نور که روزگاری پاتوق فرهنگی و هنری کرمانیها بود، این روزها در میان بافت تاریخی شهر و در جوار پیاده راه ارگ، بازار قدیمی و مراکز تجاری و تفریحی، چون زخمی کهنه خودنمایی میکند. در این خصوص خبرنگار مهر با چند نفر از شهروندان کرمانی نیز به گفتگو نشست.
شهروندان کرمان خواستار همت مسئولان فرهنگی کرمان
محمد رضایی، یکی از شهروندان قدیمی کرمان که سالها خاطره دیدن فیلمهای ماندگار را در این سینما دارد، در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به موقعیت کم نظیر سینما نور در قلب بافت تاریخی کرمان، اظهار داشت: این سینما درست در کنار پیاده راه و بازار تاریخی شهر قرار دارد و سالهاست که متروکه رها شده است. احیای این بنا میتواند جان تازهای به بافت تاریخی کرمان بدهد و گردشگران زیادی را جذب کند. از مسئولان میخواهیم که هرچه سریعتر تکلیف این سینما را مشخص کنند تا دیگر شاهد این بلاتکلیفی نباشیم.
وی افزود: سینما نور فقط یک ساختمان نیست، خاطره نسلهاست. من خودم در جوانی فیلمهای زیادی را در این سینما دیدم و حیف است که این بنا به همین شکل رها شود مسئولان باید از این ظرفیت استفاده کنند و سینما را احیا کنند تا دوباره به مرکز فرهنگی و تفریحی مردم تبدیل شود.
مریم کریمی، یکی دیگر از شهروندان و فعال گردشگری در کرمان نیز ضمن اشاره به تأثیر احیای سینما نور بر رونق گردشگری، خاطرنشان کرد: موقعیت سینما نور در جوار مجموعههای تجاری و تاریخی کرمان، یک فرصت طلایی است. اگر این بنا بازسازی و به یک پردیس سینمایی یا مرکز فرهنگی و هنری تبدیل شود، قطعاً به جذب گردشگر بیشتر کمک میکند و چرخه اقتصاد منطقه را نیز به حرکت در میآورد.
کریمی افزود: کرمان سالهاست که فاقد یک سینما مدرن و باکیفیت در مرکز شهر است و مردم ناچارند برای تماشای فیلمهای روز به سینماهای حاشیه شهر یا مراکز دیگر بروند. این در حالی است که سینما نور با ظرفیت بالای معماری و موقعیت مناسب، میتواند بار دیگر به یکی از مقاصد گردشگری و فرهنگی استان تبدیل شود. از شهرداری، میراث فرهنگی و ارشاد انتظار میرود که با همکاری یکدیگر، هرچه سریعتر اقدامات عملی برای احیا و بازگشایی این سینما انجام دهند.
گفتنی است سینما نور که در سال ۱۳۳۰ با نام «سینما شهداد» فعالیت خود را آغاز کرد، از سال ۱۳۸۳ تعطیل شده و با وجود تلاشهای صورتگرفته برای بازسازی، همچنان در بلاتکلیفی به سر میبرد. عکس که در این گزارش استفاده شده تصویر اصلی سردر این سینما است که سال گذشته تخریب شد.
